Lịch sử Việt Nam

21 bức tranh vẽ Đông Dương đăng trên National Geographic năm 1951

Dưới đây là những bức tranh vẽ Đông Dương của họa sĩ Jean Despujols đăng trên Tạp chí National Geographic số tháng 4 - 1951.
25/11/2020 03h:27 246

Jean Despujols (1886-1965) là một họa sĩ người Pháp (về sau có thêm quốc tịch Hoa Kỳ). Năm 1936, ông giành Giải Hội họa Đông Dương (Prix de l’Indochine) và được Đại Hội đồng Kinh tế của Đông Dương thuộc Pháp cử sang Việt Nam, Campuchia và Lào để vẽ những thứ mà ông trông thấy. Trong hai năm ở Đông Dương, ông đã sáng tác hơn 300 bản phác họa và tranh vẽ.

Tranh sơn dầu, màu nước, và bản vẽ của ông thu giữ được bầu không khí của rừng rú ẩm thấp vùng Đông Dương, vẽ lại những con đường uốn khúc len lỏi giữa các cánh đồng lúa bóng loáng gương nước và vách đá lởm chởm, và phác họa chân dung người dân của nhiều bộ tộc quần tụ tại phần đất này của Đông Nam Á.

Để tìm kiếm đề tài, ông đã thâm nhập vào những miền đất khó tiếp cận nhất của xứ sở. Ông đã du hành từ những cánh đồng của Campuchia, xuyên qua các vùng đồi nhấp nhô của Lào, và đặt chân đến các đỉnh núi Bắc Kỳ nơi mọc lên những ngôi làng biệt lập của người dân miền núi mặc quần áo có màu sắc vui tươi - người Mông, người Mán, người Lô Lô và người Thái.

Ông đã kết bạn với các tù trưởng bộ tộc và dân làng trong các bộ lạc người Thượng thuộc các khu vực chưa được bình định tại phía nam dãy núi Trường Sơn. Ông đã trải qua một trận bão ven biển, bị quăng vào các luồng nước chảy xiết nguy hiểm của con sông Cửu Long và sông Nam Te [Nậm Tè ?], và mệt nhoài trong sự ẩm thấp nhiệt đới khiến cho những bức tranh của ông không thể khô được.

Trong các cảnh quan của Despujols, không có kẻ thù nào đáng sợ hơn là con hổ. Những người mẫu của ông phản ảnh sự êm ả của phương Đông. Các bức vẽ của ông mang lại một cái nhìn thời bình của Đông Dương.

Mời các bạn cùng Khám Phá Lịch Sử chiêm ngưỡng 21 bức tranh vẽ Đông Dương của Jean Despujols đăng trên Tạp chí National Geographic số tháng 4-1951. Trong đó có một số tranh vẽ về cuộc sống người dân Việt Nam quý hiếm.

Angkor đổ nát tái tạo các điệu múa của các vũ công Apsarases, các thiếu nữ hợp xướng của các vị thần Ấn Độ giáo
Angkor đổ nát tái tạo các điệu múa của các vũ công Apsarases, các thiếu nữ hợp xướng của các vị thần Ấn Độ giáo
Những ngọn tháp vươn cao và những kỳ quan điêu khắc của Ankor Wat bị bỏ phế cho đến khi người Pháp tìm thấy chúng
Những ngọn tháp vươn cao và những kỳ quan điêu khắc của Ankor Wat bị bỏ phế cho đến khi người Pháp tìm thấy chúng
Các vũ công tô phấn trắng trình diễn ở Angkor dưới ánh đuốc
Các vũ công tô phấn trắng trình diễn ở Angkor dưới ánh đuốc
Các vị thần không còn nữa, con hổ chiếm lĩnh ngôi đền. Con hổ không phải là mẫu vẽ, tiếng gầm của nó khiến họa sĩ phải ôm đồ nghề bỏ chạy.
Các vị thần không còn nữa, con hổ chiếm lĩnh ngôi đền. Con hổ không phải là mẫu vẽ, tiếng gầm của nó khiến họa sĩ phải ôm đồ nghề bỏ chạy.
Tranh bên trái: Thiếu nữ Campuchia, một vũ công tại Angkor Wat trong mùa đông, thuộc vũ đoàn hoàng gia ở Phnompenh do mẹ nuôi của cô, một vị công chúa, đứng đầu. Cô mặc trang phục ngày chủ nhật. Tranh bên phải: Cô gái Mông ăn mặc ấm áp để chống chọi với khí hậu buốt giá của ngồi làng miền núi sát biên giới Trung Hoa.
Tranh bên trái: Thiếu nữ Campuchia, một vũ công tại Angkor Wat trong mùa đông, thuộc vũ đoàn hoàng gia ở Phnompenh do mẹ nuôi của cô, một vị công chúa, đứng đầu. Cô mặc trang phục ngày chủ nhật. Tranh bên phải: Cô gái Mông ăn mặc ấm áp để chống chọi với khí hậu buốt giá của ngồi làng miền núi sát biên giới Trung Hoa.
Các lá phướn của giàn thiêu xác trông giống như con diều, tạo ra điệu nhạc trong gió nhẹ như những chiếc đàn hạc của vị thần gió. Ngôi đền tháp nhọn này ở Siemreap là giàn thiêu của một nhà sư Phật Giáo. Mặc dù được dựng bằng tre và giấy, nhưng nó sẽ không bị châm lửa mà lại được tháo dỡ đi. Các nhà sư Phật Giáo khoác áo vàng khiêm tốn, hướng mặt về phía đền. Người Việt Nam ngồi xổm đang ăn cơm mua từ một người bán hàng rong. Những người Campuchia tháp tùng một vị cao tăng được khiêng trên một chiếc kiệu. Phật tử Campuchia theo phái Hinayana, hay Tiểu Thừa. Phần lớn đàn ông ở đây đều phục vụ tại các tu viện trong một phần đời của họ.
Các lá phướn của giàn thiêu xác trông giống như con diều, tạo ra điệu nhạc trong gió nhẹ như những chiếc đàn hạc của vị thần gió. Ngôi đền tháp nhọn này ở Siemreap là giàn thiêu của một nhà sư Phật Giáo. Mặc dù được dựng bằng tre và giấy, nhưng nó sẽ không bị châm lửa mà lại được tháo dỡ đi. Các nhà sư Phật Giáo khoác áo vàng khiêm tốn, hướng mặt về phía đền. Người Việt Nam ngồi xổm đang ăn cơm mua từ một người bán hàng rong. Những người Campuchia tháp tùng một vị cao tăng được khiêng trên một chiếc kiệu. Phật tử Campuchia theo phái Hinayana, hay Tiểu Thừa. Phần lớn đàn ông ở đây đều phục vụ tại các tu viện trong một phần đời của họ.
Những cây dừa đong đưa trong làn gió mùa thổi vào từ Vịnh Xiêm La. Cô bé này, bế đứa em trai nhỏ bên hông, đi theo họa sĩ khắp nơi khi ông vẽ tại làng của cô bé. Với con thuyền độc mộc nằm bên cạnh ngôi nhà mái tranh của họ, bố mẹ người Việt Nam của cô bé là dân đánh cá, giống như những người khác trong làng. Cuối mỗi chiều, khi những người đàn ông từ biển quay về, họa sĩ nhìn thấy họ chia phần cá bắt được cho những người phụ nữ, số lượng tùy theo số trẻ con ở mỗi nhà. Ngoài cá, dân chúng ăn dừa và gạo. Hàng dừa che khuất tầm nhìn thấy những cánh đồng lúa của họ.
Những cây dừa đong đưa trong làn gió mùa thổi vào từ Vịnh Xiêm La. Cô bé này, bế đứa em trai nhỏ bên hông, đi theo họa sĩ khắp nơi khi ông vẽ tại làng của cô bé. Với con thuyền độc mộc nằm bên cạnh ngôi nhà mái tranh của họ, bố mẹ người Việt Nam của cô bé là dân đánh cá, giống như những người khác trong làng. Cuối mỗi chiều, khi những người đàn ông từ biển quay về, họa sĩ nhìn thấy họ chia phần cá bắt được cho những người phụ nữ, số lượng tùy theo số trẻ con ở mỗi nhà. Ngoài cá, dân chúng ăn dừa và gạo. Hàng dừa che khuất tầm nhìn thấy những cánh đồng lúa của họ.
Đàn ông Radé, miệng hét “giết loài giết người”, tấn công một con hổ bằng giáo và cung tên. Con hổ bạn của nó nằm chết phía góc.
Đàn ông Radé, miệng hét “giết loài giết người”, tấn công một con hổ bằng giáo và cung tên. Con hổ bạn của nó nằm chết phía góc.
Phụ nữ và đàn ông của bộ lạc Davak cắt tóc ngang trán và dũa răng cho nhọn. Là những tay săn bắn gan dạ, họ không nghĩ ngợi gì về việc đối diện với hổ, voi, và thú hoang.
Phụ nữ và đàn ông của bộ lạc Davak cắt tóc ngang trán và dũa răng cho nhọn. Là những tay săn bắn gan dạ, họ không nghĩ ngợi gì về việc đối diện với hổ, voi, và thú hoang.
Người nam tô điểm mái tóc của mình với một chiếc gương “chiếu hậu”.
Người nam tô điểm mái tóc của mình với một chiếc gương “chiếu hậu”.
“Dãy núi 99 ngọn” lởm chởm, “xương sống của Con rồng An Nam”, đột nhiên trồi lên từ đồng lúa phẳng như mặt bàn. Những con trâu chậm chạp đến nỗi chúng có vẻ chỉ hơi nhúc nhích, đang cày trên những thửa ruộng ngập nước. Mấy người nông dân đang cấy mạ. Bên trái, một chiếc thuyền đang chạy trên Sông Đáy, một chi lưu của sông Hồng.
“Dãy núi 99 ngọn” lởm chởm, “xương sống của Con rồng An Nam”, đột nhiên trồi lên từ đồng lúa phẳng như mặt bàn. Những con trâu chậm chạp đến nỗi chúng có vẻ chỉ hơi nhúc nhích, đang cày trên những thửa ruộng ngập nước. Mấy người nông dân đang cấy mạ. Bên trái, một chiếc thuyền đang chạy trên Sông Đáy, một chi lưu của sông Hồng.
Yến đang trồng lúa gần Huế, kinh đô xưa của An Nam, khi họa sĩ gặp cô ấy. Ông nhận xét: “Về nét thanh tao hiển nhiên của cô, các hoàng đế-thi sĩ trước đây là những người chịu trách nhiệm, họ đã tuyển chọn những phụ nữ xinh đẹp nhất để phục vụ trong triều”.
Yến đang trồng lúa gần Huế, kinh đô xưa của An Nam, khi họa sĩ gặp cô ấy. Ông nhận xét: “Về nét thanh tao hiển nhiên của cô, các hoàng đế-thi sĩ trước đây là những người chịu trách nhiệm, họ đã tuyển chọn những phụ nữ xinh đẹp nhất để phục vụ trong triều”.
Xuân “trở nên chua chát và cứng cỏi” bởi sự túng thiếu. Trồng lúa, đắp đê, và đẻ con là số phận của cô. Hơi thở nhẫn nhục có vẻ như toát ra qua đôi môi của cô. Trong nhiều thế kỷ, ngôi làng duyên hải của cô đã là miếng mồi của hải tặc Trung Hoa.
Xuân “trở nên chua chát và cứng cỏi” bởi sự túng thiếu. Trồng lúa, đắp đê, và đẻ con là số phận của cô. Hơi thở nhẫn nhục có vẻ như toát ra qua đôi môi của cô. Trong nhiều thế kỷ, ngôi làng duyên hải của cô đã là miếng mồi của hải tặc Trung Hoa.
Người Lào ngược dòng nước xiết của sông Cửu Long trong một chiếc thuyền độc mộc khoét ruột có gắn động cơ. Những người đứng canh trông chừng những hòn đá lộ ra bởi luồng nước cạn.
Người Lào ngược dòng nước xiết của sông Cửu Long trong một chiếc thuyền độc mộc khoét ruột có gắn động cơ. Những người đứng canh trông chừng những hòn đá lộ ra bởi luồng nước cạn.
Những cô gái Lào và Wouni khiến họa sĩ liên tưởng về nữ hổ tướng và Đức Mẹ Đồng Trinh. Nàng Bouddhi dịu dàng trong chiếc khăn quàng màu vàng, trái với sự biểu lộ quả quyết, đôi khi dữ dội của cô.
Những cô gái Lào và Wouni khiến họa sĩ liên tưởng về nữ hổ tướng và Đức Mẹ Đồng Trinh. Nàng Bouddhi dịu dàng trong chiếc khăn quàng màu vàng, trái với sự biểu lộ quả quyết, đôi khi dữ dội của cô.
Cô gái Wouni, ngọt ngào và tử tế, đã sốt sắng đi bộ hai ngày từ ngôi làng miền núi của cô để giữ đúng hẹn với họa sĩ Despujols.
Cô gái Wouni, ngọt ngào và tử tế, đã sốt sắng đi bộ hai ngày từ ngôi làng miền núi của cô để giữ đúng hẹn với họa sĩ Despujols.
Một dòng sông an lành lộ ra khi sương tan buổi sáng từ các đỉnh núi ở Lào. Nhan đề của họa sĩ: “Thức dậy trên sông Nam Khan”.
Một dòng sông an lành lộ ra khi sương tan buổi sáng từ các đỉnh núi ở Lào. Nhan đề của họa sĩ: “Thức dậy trên sông Nam Khan”.
Toàn thể bộ tộc được gọi là Thái Trắng (bên trái) hay Thái Đen (bên phải), tùy theo màu áo của phụ nữ. Những người Thái này còn giữ nhiều phong tục cổ. Phụ nữ vẫn ăn mặc theo truyền thống của tổ tiên, trong khi đàn ông thường chấp nhận y phục An Nam. Cả hai người mẫu đều tô điểm áo chẽn bằng những chiếc cúc bạc. Thiếu nữ Thái Trắng, con gái một tù trưởng, mặc một chiếc váy lụa. Cô gái Thái Đen, thực ra trắng như ngà, đeo ở thắt lưng bộ xà tích bạc.
Toàn thể bộ tộc được gọi là Thái Trắng (bên trái) hay Thái Đen (bên phải), tùy theo màu áo của phụ nữ. Những người Thái này còn giữ nhiều phong tục cổ. Phụ nữ vẫn ăn mặc theo truyền thống của tổ tiên, trong khi đàn ông thường chấp nhận y phục An Nam. Cả hai người mẫu đều tô điểm áo chẽn bằng những chiếc cúc bạc. Thiếu nữ Thái Trắng, con gái một tù trưởng, mặc một chiếc váy lụa. Cô gái Thái Đen, thực ra trắng như ngà, đeo ở thắt lưng bộ xà tích bạc.
Ruộng bậc thang bên đường lộ của Bắc Kỳ dẫn sang Trung Hoa.
Ruộng bậc thang bên đường lộ của Bắc Kỳ dẫn sang Trung Hoa.

Xem thêm: Dọc theo con đường Cái Quan của Đông Dương năm 1931

Nguồn: W. Robert Moore và Maynard Owen Williams, “Portrait of Indochina, with 30 Illustrations, 21 Paintings of Jean Despujols”, The National Geographic Magazine, April 1951, Washington D. C., các trang 461-490.

Người dịch: Ngô Bắc

5 ( 2 bình chọn )

Khám Phá Lịch Sử

https://khamphalichsu.com
Những quan điểm, góc nhìn về lịch sử qua các bài viết tìm hiểu, nghiên cứu, khám phá lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới, văn hóa Việt Nam, văn hóa thế giới

Chia sẻ