Lịch sử Việt Nam

Ảnh hiếm về cuộc sống của người dân Việt Nam đầu thế kỷ 20

Đây là một số tấm ảnh về cuộc sống của người dân Việt Nam đầu thế kỷ 20 được in lại trong cuốn sách L’Indochine en Cartes Postales của tác giả Jean Noury với bản dịch nguyên văn phần lời bình của tác giả và chú thích in trên bưu thiếp.
01/12/2020 02h:56 755

Thời Pháp thuộc, chính quyền thuộc địa cũng như những cơ sở tư nhân đã phát hành hàng chục nghìn tấm bưu ảnh phản ánh cuộc sống và con người ở Đông Dương, với mục đích thu hút khách du lịch. Qua những tấm bưu thiếp này, những người quảng bá du lịch muốn kể với người xem về một miền đất kỳ thú, vừa lạ vừa quen, vừa là nơi nghỉ dưỡng, vừa là nơi khám phá. Mời các bạn cùng Khám Phá Lịch Sử xem lại những bức ảnh về Việt Nam đầu thế kỷ 20 được in lại trong cuốn sách L’Indochine en Cartes Postales của tác giả Jean Noury.

Bạn đang xem: Ảnh hiếm về cuộc sống của người dân Việt Nam đầu thế kỷ 20

L'Indochine en cartes postales của tác giả Jean Noury được bày bán trên Amazon
L'Indochine en cartes postales của tác giả Jean Noury được bày bán trên Amazon

Cuộc sống người dân Việt Nam xưa bên những dòng sông

Vùng đất Đông Dương không thiếu nước. Bên cạnh những con sông khổng lồ như sông Mê Kông và Sông Cái (hay còn gọi là Sông Hồng), còn có nhiều dòng sông khác chảy dọc trên địa phận An Nam. Mặc dù sông ngòi đôi khi gây nguy cơ lũ lụt cho cộng đồng dân cư, nhưng bù lại thì chúng cũng đem đến một lượng lớn phù sa màu mỡ không thể thiếu cho những cánh đồng, và vì thế, mang lại sự sống cho những đất nước chúng chảy qua.

Một con phố trong một ngôi làng ngập nước, Bắc Kỳ
Một con phố trong một ngôi làng ngập nước, Bắc Kỳ
Một gia đình trên nhà nổi, Bắc Kỳ
Một gia đình trên nhà nổi, Bắc Kỳ
Phát Diệm, Bắc Kỳ. Những chiếc thuyền đông đúc và đẹp như tranh vẽ này di chuyển giữa các thành phố và làng mạc nằm rải rác ở hạ lưu và thượng nguồn sông.
Phát Diệm, Bắc Kỳ. Những chiếc thuyền đông đúc và đẹp như tranh vẽ này di chuyển giữa các thành phố và làng mạc nằm rải rác ở hạ lưu và thượng nguồn sông.
Sửa thuyền độc mộc trên sông Mê Kông sau khi đi qua đoạn nước xiết, Lào
Sửa thuyền độc mộc trên sông Mê Kông sau khi đi qua đoạn nước xiết, Lào
Những người lái thuyền đang nướng thức ăn trên bờ, Bắc Kỳ
Những người lái thuyền đang nướng thức ăn trên bờ, Bắc Kỳ
Người lái đò, Bắc Kỳ. Phương tiện di chuyển trên sông phổ biến nhất là vạn đò và thuyền gỗ. Đây cũng là mái nhà cho cả gia đình sinh sống. Mỗi thành viên trong gia đình, bao gồm cả trẻ nhỏ, thay phiên nhau lái đò.
Người lái đò, Bắc Kỳ. Phương tiện di chuyển trên sông phổ biến nhất là vạn đò và thuyền gỗ. Đây cũng là mái nhà cho cả gia đình sinh sống. Mỗi thành viên trong gia đình, bao gồm cả trẻ nhỏ, thay phiên nhau lái đò.
Bên trong những con thuyền (hay cũng chính là nhà của chủ thuyền), Sài Gòn
Bên trong những con thuyền (hay cũng chính là nhà của chủ thuyền), Sài Gòn
Thuyền biển trên sông ở Hải Phòng
Thuyền biển trên sông ở Hải Phòng
Trâu cày ruộng, Bắc Kỳ. Trong thời kỳ này, cần phải thực hiện lần gieo đầu tiên với hạt thóc đã nảy mầm trong nước được 3-5 ngày. Sau 6 tuần, vào tháng 5 hoặc tháng 6, những chồi non này được cấy lại lần nữa vào ruộng lúa ngập nước.
Trâu cày ruộng, Bắc Kỳ. Trong thời kỳ này, cần phải thực hiện lần gieo đầu tiên với hạt thóc đã nảy mầm trong nước được 3-5 ngày. Sau 6 tuần, vào tháng 5 hoặc tháng 6, những chồi non này được cấy lại lần nữa vào ruộng lúa ngập nước.
Trâu cày ruộng ở Sài Gòn, Nam Kỳ. Văn hóa lúa nước là hoạt động cơ bản của cư dân Đông Dương. Tùy thuộc vào chu kỳ gió mùa mà nó sẽ quyết định môi trường sống của phần lớn người dân khu vực này. Công việc cày cấy diễn ra vào tháng 4 - đầu mùa mưa.
Trâu cày ruộng ở Sài Gòn, Nam Kỳ. Văn hóa lúa nước là hoạt động cơ bản của cư dân Đông Dương. Tùy thuộc vào chu kỳ gió mùa mà nó sẽ quyết định môi trường sống của phần lớn người dân khu vực này. Công việc cày cấy diễn ra vào tháng 4 - đầu mùa mưa.
Cuộc sống trên cánh đồng – Cấy lúa, Bắc Kỳ
Cuộc sống trên cánh đồng – Cấy lúa, Bắc Kỳ
Những người phụ nữ gánh nước ở Hải Phòng
Những người phụ nữ gánh nước ở Hải Phòng
Guồng cung cấp nước tưới ruộng ở Sơn Tây. Một số vùng lại không có đủ nước cho người nông dân tưới ruộng. Điều này buộc họ phải sử dụng những chiếc guồng lớn để lấy nước từ sông. Ngoài ra, họ cũng sử dụng dịch vụ gánh nước.
Guồng cung cấp nước tưới ruộng ở Sơn Tây. Một số vùng lại không có đủ nước cho người nông dân tưới ruộng. Điều này buộc họ phải sử dụng những chiếc guồng lớn để lấy nước từ sông. Ngoài ra, họ cũng sử dụng dịch vụ gánh nước.
Cuộc sống trên cánh đồng - Tách trấu, Bắc Kỳ. Lúa được gặt bằng liềm trên cả nước vào mùa khô từ tháng 9 đến tháng 12. Ở Bắc Kỳ, một vụ mùa thứ hai diễn ra vào tháng 6. Gạo được tách bỏ vỏ trấu bằng phương pháp thủ công hoặc công nghiệp như ở Chợ Lớn – nơi các máy tách trấu của người Trung Quốc đã có các công cụ và động cơ khá tinh vi.
Cuộc sống trên cánh đồng - Tách trấu, Bắc Kỳ. Lúa được gặt bằng liềm trên cả nước vào mùa khô từ tháng 9 đến tháng 12. Ở Bắc Kỳ, một vụ mùa thứ hai diễn ra vào tháng 6. Gạo được tách bỏ vỏ trấu bằng phương pháp thủ công hoặc công nghiệp như ở Chợ Lớn – nơi các máy tách trấu của người Trung Quốc đã có các công cụ và động cơ khá tinh vi.
Chuyển động của thuyền bè trước một nhà máy gạo ở Chợ Lớn, Nam Kỳ
Chuyển động của thuyền bè trước một nhà máy gạo ở Chợ Lớn, Nam Kỳ
Khung cảnh một nhà máy gạo ở Chợ Lớn. Gạo tấm được sử dụng trong các nhà máy chưng cất rượu hương hoa cúc hoặc hoa sen.
Khung cảnh một nhà máy gạo ở Chợ Lớn. Gạo tấm được sử dụng trong các nhà máy chưng cất rượu hương hoa cúc hoặc hoa sen.
Những người phụ nữ đang sàng sảy gạo ở Kampong Cham, Campuchia
Những người phụ nữ đang sàng sảy gạo ở Kampong Cham, Campuchia
Người bán gạo
Người bán gạo
Nhà máy chưng cất rượu và hoa ở Nam Định. Vì lúa chiếm vị trí nổi bật nhất nên diện tích dành cho các loại cây trồng thứ cấp là tương đối nhỏ. Trong đó, một số giống cây trồng có tầm quan trọng phải kể đến là ngô, đậu, khoai tây và trà.
Nhà máy chưng cất rượu và hoa ở Nam Định. Vì lúa chiếm vị trí nổi bật nhất nên diện tích dành cho các loại cây trồng thứ cấp là tương đối nhỏ. Trong đó, một số giống cây trồng có tầm quan trọng phải kể đến là ngô, đậu, khoai tây và trà.
Ruộng khoai ở Sơn Tây, Bắc Kỳ
Ruộng khoai ở Sơn Tây, Bắc Kỳ
Người bán mía dạo
Người bán mía dạo
Người dân Bắc Kỳ ép hạt thầu dầu để trích xuất dầu
Người dân Bắc Kỳ ép hạt thầu dầu để trích xuất dầu
Đánh bắt cá bằng nơm tre ở Đồ Sơn. Đánh bắt cá nước ngọt đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong chế độ ăn uống. Việc đánh bắt này được thực hiện bởi các gia đình nông dân, đặc biệt là từ cuối tháng 12 đến tháng 3, và thu về một số lượng cá khổng lồ trong không gian ngày càng hạn hẹp của các con sông và ao hồ. Cá được phơi khô, ướp muối hoặc hun khói, để khi được bảo quản thì nó có thể cung cấp lượng protein dự trữ trong nhiều tháng.
Đánh bắt cá bằng nơm tre ở Đồ Sơn. Đánh bắt cá nước ngọt đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong chế độ ăn uống. Việc đánh bắt này được thực hiện bởi các gia đình nông dân, đặc biệt là từ cuối tháng 12 đến tháng 3, và thu về một số lượng cá khổng lồ trong không gian ngày càng hạn hẹp của các con sông và ao hồ. Cá được phơi khô, ướp muối hoặc hun khói, để khi được bảo quản thì nó có thể cung cấp lượng protein dự trữ trong nhiều tháng.
Người bán cá ở Sài Gòn
Người bán cá ở Sài Gòn
Ngư dân, Bắc Kỳ
Ngư dân, Bắc Kỳ
Khai thác gỗ ở Nam Kỳ
Khai thác gỗ ở Nam Kỳ
Bè gỗ trên cửa sông Cấm, Bắc Kỳ. Sông cũng là kênh vận chuyển gỗ quý. Các thân gỗ lớn được cột vào lưng trâu để chuyển từ rừng đến bờ sông.
Bè gỗ trên cửa sông Cấm, Bắc Kỳ. Sông cũng là kênh vận chuyển gỗ quý. Các thân gỗ lớn được cột vào lưng trâu để chuyển từ rừng đến bờ sông.
Chất gỗ lên thuyền, Hải Phòng. Tại đây, gỗ được chất lên những chiếc thuyền thường xuyên nổi trên mặt nước, sau đó được chở đến thành phố – nơi chúng được cắt xẻ. Mỗi loại gỗ lại hướng đến một nơi khai thác khác nhau.
Chất gỗ lên thuyền, Hải Phòng. Tại đây, gỗ được chất lên những chiếc thuyền thường xuyên nổi trên mặt nước, sau đó được chở đến thành phố – nơi chúng được cắt xẻ. Mỗi loại gỗ lại hướng đến một nơi khai thác khác nhau.
Vận chuyển gỗ
Vận chuyển gỗ
Thợ mộc và thợ cưa, Hà Nội
Thợ mộc và thợ cưa, Hà Nội

Người dân Đông Dương

Người dân đồng bằng

Người An Nam chiếm số đông ở khu vực đồng bằng. Cộng đồng này hình thành ở Bắc Kỳ từ những yếu tố của cả người bản địa và người Hoa, sau đó di cư về phía Nam và pha trộn với người Campuchia, người Chăm, và người Indonesia. Các hoạt động thiết yếu của họ là trồng trọt và đánh cá.

Người Campuchia (hay còn gọi là người Khơ-me) đứng vị trí thứ hai về tầm quan trọng trong số các tộc người. Họ sinh sống tại các đồng bằng Campuchia thuộc hạ lưu sông Mêkong và khu vực Khône, đặc biệt là xung quanh hồ Tonlé-Sap. Giống như người An Nam, người Campuchia trước hết là những nông dân, nhưng họ đồng thời chăn nuôi và khai thác gỗ.

Xem thêm: Người Campuchia ghét Việt Nam?

Người Chăm gần với người Campuchia vì nền văn minh của họ cũng đến từ Ấn Độ. Tuy nhiên, cộng đồng người Chăm không đông đảo và họ sống rải rác ở phía Nam An Nam. Cả đàn ông và phụ nữ đều mặc áo dài xẻ ở hai bên hông. Tay áo hẹp, dài đến cổ tay. Họ mặc quần ống rộng với một chiếc thắt lưng bằng khăn lụa màu. Chất lượng vải may áo dài và quần phụ thuộc vào tầng lớp xã hội, thường những trang phục này may bằng lụa đen, tím, trắng hoặc vàng. Giày xăng-đan chỉ dành cho tầng lớp quý tộc… Phần lớn mọi người đi chân đất.

Mái tóc đen được búi phía sau đầu: nữ giới dùng kẹp để cố định tóc (một số kẹp tóc được làm bằng vàng); còn nam giới thì dùng khăn xếp. Phụ nữ có điều kiện thì thích đeo vòng tay và dây chuyền vàng; còn nếu thật sự giàu có thì cổ và ngón tay họ sẽ lấp lánh đầy kim cương.

Xem thêm: Dọc theo con đường Cái Quan của Đông Dương năm 1931

Một người nông dân ở Thủ Dầu Một, Nam Kỳ
Một người nông dân ở Thủ Dầu Một, Nam Kỳ
Một người phụ nữ Mỹ Tho, Nam Kỳ
Một người phụ nữ Mỹ Tho, Nam Kỳ
Một người hầu của nhà vua trong thời gian ở Hà Nội, Bắc Kỳ
Một người hầu của nhà vua trong thời gian ở Hà Nội, Bắc Kỳ
Phụ nữ Sài Gòn, Nam Kỳ
Phụ nữ Sài Gòn, Nam Kỳ

Người dân miền núi

Người Thái, Mán, Mông, Thổ, Lô Lô và Mường là những tộc người chính sống rải rác trên các ngọn núi ở nửa phía Bắc của Đông Dương. Họ sống trong nhà sàn, trồng ngô và thuốc phiện, và nuôi lợn.

Người Mông chiếm số lượng đông nhất. Sống tách biệt ở vùng núi của Lào, họ gia công kim loại và dệt vải theo nhu cầu của cộng đồng dân làng.

Người Thượng sinh sống với số lượng lớn ở khu vực miền núi phía Nam An Nam và là những cư dân lâu đời nhất của Đông Dương. Họ đã ở đây từ lâu trước khi các làn sóng nhập cư lớn đến từ Trung Quốc, Ấn Độ hay Tây Tạng. Những người đàn ông, thợ săn lành nghề… này nổi tiếng là khá nguyên thủy. Họ tin vào sự tồn tại của nhiều linh hồn khác nhau và chịu ảnh hưởng của các pháp sư. Trang phục họ mặc chỉ là một cái khố đơn giản, gọi là langouti.

Những phụ nữ người Mông (Hủa Phăn, Lào)
Những phụ nữ người Mông (Hủa Phăn, Lào)
Dệt váy ở vùng thượng nguồn sông Mê Kông (Lào)
Dệt vải ở vùng thượng nguồn sông Mê Kông (Lào)
Chiến binh người Thượng, Nam Kỳ
Chiến binh người Thượng, Nam Kỳ
Các tướng người Thượng của bộ tộc Cho-Ma (thung lũng Đồng Nai Thượng), Nam Kỳ
Các tướng người Thượng của bộ tộc Cho-Ma (thung lũng Đồng Nai Thượng), Nam Kỳ
Pháp sư và hai tướng người Thượng, Nam Kỳ
Pháp sư và hai tướng người Thượng, Nam Kỳ

Người Hoa

Người Hoa đã xuất hiện ở Đông Dương từ rất lâu về trước, đầu tiên là ở Bắc Kỳ - láng giềng và chư hầu của Trung Hoa trong một khoảng thời gian dài. Tuy nhiên, trước khi người Pháp đến, cuộc sống của những người Hoa sống tại phía Bắc bán đảo này cũng không tốt đẹp hơn.

Các vị hoàng đế của Bắc Kỳ và An Nam hầu như không hề hỗ trợ họ… Vì thế, một số lượng lớn người Hoa đã đến định cư ở Campuchia và đặc biệt là Nam Kỳ. Tại Nam Kỳ, họ lập ra khu Chợ Lớn vào thế kỷ XVIII. Quá trình nhập cư này tiếp tục diễn ra vào thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Liên minh giữa người Hoa và người bản địa khiến việc thống kê số liệu trở nên khó khăn.

Phụ nữ người Hoa ở vùng Moncay
Phụ nữ người Hoa ở vùng Moncay
Một phái đoàn Trung Hoa xuống thuyền, Sài Gòn
Một phái đoàn Trung Hoa xuống thuyền, Sài Gòn
Người Hoa vùng Quảng Tây ở Đồng Đăng, Bắc Kỳ.
Người Hoa vùng Quảng Tây ở Đồng Đăng, Bắc Kỳ.
Thương nhân người Hoa ở đường Catinat, Sài Gòn. Người Hoa biết nhiều mánh khóe trong kinh doanh nên thường làm thương nhân và cho vay nặng lãi.
Thương nhân người Hoa ở đường Catinat, Sài Gòn. Người Hoa biết nhiều mánh khóe trong kinh doanh nên thường làm thương nhân và cho vay nặng lãi.
Một con phố ở Chợ Lớn
Một con phố ở Chợ Lớn
Thợ đóng giày người Hoa. Với đôi bàn tay khéo léo, họ cũng là những thợ thủ công lành nghề. Họ có mặt ở khắp nơi trên đường phố Chợ Lớn: đóng gạch, làm than, đóng giày, mở quán ăn, bán thịt…
Thợ đóng giày người Hoa. Với đôi bàn tay khéo léo, họ cũng là những thợ thủ công lành nghề. Họ có mặt ở khắp nơi trên đường phố Chợ Lớn: đóng gạch, làm than, đóng giày, mở quán ăn, bán thịt…
Người bán súp kiểu Trung Hoa. Món súp của người bán hàng này chắc chắn là rất ngon… Súp có lẽ được làm từ gạo và từ mì, có thể ăn cùng thịt lợn, thịt vịt hoặc thịt gà.
Người bán súp kiểu Trung Hoa. Món súp của người bán hàng này chắc chắn là rất ngon… Súp có lẽ được làm từ gạo và từ mì, có thể ăn cùng thịt lợn, thịt vịt hoặc thịt gà.
Một đám tang của người Hoa ở Hải Phòng. Khi một người Hoa qua đời, tâm hồn của người đó sẽ chia làm ba phần… Mỗi phần sẽ do một linh hồn trú ngụ. Phần thứ nhất lang thang xung quanh mộ, phần thứ hai bay lên trời, còn phần thứ ba thì quay về ám gia đình của người quá cố. Nhưng vì linh hồn này rất hám tiền, nên trên đường đi xung quanh nghĩa trang, gia đình chỉ cần rải tiền phía sau để linh hồn vì mải mê nhặt tiền mà không bám theo họ về nữa.
Một đám tang của người Hoa ở Hải Phòng. Khi một người Hoa qua đời, tâm hồn của người đó sẽ chia làm ba phần… Mỗi phần sẽ do một linh hồn trú ngụ. Phần thứ nhất lang thang xung quanh mộ, phần thứ hai bay lên trời, còn phần thứ ba thì quay về ám gia đình của người quá cố. Nhưng vì linh hồn này rất hám tiền, nên trên đường đi xung quanh nghĩa trang, gia đình chỉ cần rải tiền phía sau để linh hồn vì mải mê nhặt tiền mà không bám theo họ về nữa.
Điểm đổi tiền ở Sài Gòn. Có vài nghìn người Hindu sống ở phía Nam Đông Dương. Họ buôn bán vải vóc và đồ trang sức. Nhiều người cung cấp dịch vụ ngân hàng và đổi tiền có uy tín.
Điểm đổi tiền ở Sài Gòn. Có vài nghìn người Hindu sống ở phía Nam Đông Dương. Họ buôn bán vải vóc và đồ trang sức. Nhiều người cung cấp dịch vụ ngân hàng và đổi tiền có uy tín.
Các thương nhân người Ấn ở Nam Kỳ
Các thương nhân người Ấn ở Nam Kỳ

Xem thêm: 21 bức tranh vẽ Đông Dương đăng trên National Geographic năm 1951

5 ( 1 bình chọn )

Khám Phá Lịch Sử

https://khamphalichsu.com
Những quan điểm, góc nhìn về lịch sử qua các bài viết tìm hiểu, nghiên cứu, khám phá lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới, văn hóa Việt Nam, văn hóa thế giới

Bài viết mới

Xem thêm