Nhân vật lịch sử

Hoàng quý phi Võ Thị Duyên - Một lòng son đổi lấy cô quạnh suốt đời

Bà Trang Ý tên thật là Vũ (Võ) Thị Duyên (thụy hiệu là Lệ Thiên Anh Hoàng hậu), người Lệ Thủy (Quảng Bình). Bà là con của Đông Các đại học sĩ Lệ Quốc công Võ Xuân Cẩn và Lệ quốc nhất phẩm phu nhân. Bà được gả vào hoàng cung làm vợ Nguyễn Dực Tông Tự Đức, vị quân chủ thứ tư của nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
28/05/2021 02h:20 163
Hoàng quý phi Võ Thị Duyên - Một lòng son đổi lấy cô quạnh suốt đời
Hoàng quý phi Võ Thị Duyên - Một lòng son đổi lấy cô quạnh suốt đời

Ngay từ khi còn nhỏ, bà đã được gia đình dạy dỗ nghiêm cẩn. Bà nổi tiếng là cô gái “mai cốt cách tuyết tinh thần”, lại có tài văn chương nên được nhiều chàng trai ngỏ ý cầu thân. Năm Quý Mão (1843), bà được tuyển vào cung để hầu hạ cho vua Tự Đức ở nơi tiềm để (nơi ở của thái tử trước khi lên ngôi). Chính đức hạnh, sự điềm đạm cùng biểu hiện ân cần chịu khó hầu hạ bề trên của bà đã dần dần khiến vua Tự Đức đem lòng yêu thương. 

Chính sự chiều chuộng, sủng ái của vua Tự Đức giúp bà từng bước trở thành người đứng đầu chốn hậu cung khi dần dần tiến vào hàng Tần và đạt lấy vị trí cao nhất là Hoàng Quý phi . Vua dụ rằng: “Trung phi Vũ thị, con nhà danh gia, kính vâng tuyển cho hầu ta. Cùng có đức hạnh nên cất nhắc lên. Vậy tấn phong làm Hoàng quý phi, suất nhiếp sáu viện”.

Để không phụ lấy sự tín nhiệm, sủng ái đi đôi cùng địa vị cao nhất chốn hậu cung, Võ Thị Duyên đã ngày đêm tận tình phục vụ vua hết mình. Ngoài ra, bà còn được giao phó việc nuôi dạy Ưng Chân từ năm 1868 (vì bản thân vua không có con nối dõi, nên phải nhận cháu làm con nuôi).

Tuy nhiên, mọi chuyện lại đổi thay vào năm Tự Đức thứ 35 (1882). Lúc đó nhà vua phải ngày đêm giải quyết công vụ, chủ trì triều chính luận bàn cùng các đại thần để tìm các cách thức đối phó, chống chọi đối với Pháp sau khi xảy ra vụ Henri Riviere tấn công ở Bắc Hà. Cũng chính vì thế mà sức khỏe của ông càng trở xấu đi trước sự hao tổn khí lực cho những công việc chất đống và suy nghĩ bộn bề. Ông trở nên hay nổi cáu, tức giận vô cớ trước mọi sự việc thường ngày.

Có lần người phục dịch phụ trách đưa thuốc cho vua thất trách khiến Tự Đức nổi trận lôi đình rồi định tội Lệ Thiên Anh Hoàng hậu là thiếu cẩn trọng, ban chỉ dụ giáng bà xuống hàng Trung Phi. Nguyên văn bài chiếu quở trách của Hoàng đế đối với bà như sau: 

“Hoàng quý phi Võ thị là người cố cựu, tuổi đã già, trẫm đãi rất hậu, cho nên tấn tôn đến trên bậc nhất, để cho cai quản 6 thượng, bảo ban siêng năng cung kính, để đỡ việc vặt cho trẫm, ân vinh nào bằng. Tưởng tuổi càng cao thì đức càng tốt, được xứng với ân mạnh. Không ngờ từ đấy đến nay không để ý chút nào, mặc cho chúng siêng hay lười, không từng răn bảo, phàm việc cũng không khỏi để phiền đến trẫm, đã phụ chức vụ, là do tự mình đã lười còn bảo người sao được.

Nhưng trẫm thường bao dung không nỡ quở trách lắm, thế mà từ khi trẫm bị ốm nặng đến nay, đáng lẽ phải lo chăm hơn ngày thường, nâng đỡ hầu hạ, ăn uống được thích hợp, mới xứng ngôi cao đạo hậu, sao lại cứ một mực lười biếng, không thấy có ý thương yêu, thậm chí ngày thường dâng cơm cũng cố ý để chậm, no đói thất thường, nuôi chẳng ra gì thuốc sao bổ được.

Kìa như đạo đàn bà lấy thuận làm chính, trông nom nấu ăn làm đầu, sớm tối săn sóc, điều dưỡng đến nơi đến chốn, còn sợ chưa yên lòng, chưa xứng chức vị, lại khinh nhờn không kính như thế, thì tình phận chức sự để đâu. Lại thêm nhờn ơn cậy yêu, một khi có lỗi phải phạt, hình như có dáng oán, ăn tiêu xa xỉ lại dám kêu nhàm cầu ban ơn, sao không nghĩ vị lộc đến thế, đã hơn người gấp vạn phần, có thiếu gì mà còn cầu xin không chán, nếu có người bắt chước dại thì đổ lỗi cho ai ?

Chứa lỗi đã nhiều không biết hối cải chút nào. Kìa phép đặt ra là công cộng cả nước, sửa sang việc nhà rồi mới trị được nước. Nếu nghĩ là người cũ, thường thường bao dung, thì người ngu lại làm càn lấy sự may mà được khỏi tội làm đắc ý, không biết sợ hãi đổi lỗi chút nào, thì không phải là gây dựng cách bảo toàn, cho nên phải phạt một người để răn trăm người, thấy phép mới biết ơn.

Vậy Hoàng quý phi Võ Thị cho giáng phong làm Trung phi theo bậc cũ, chuyên coi việc thượng nghi không phải cai quản tất cả, cho khỏi quá lạm, cho biết nghĩ đến danh nghĩa, đổi lỗi sửa mới, may được tốt về sau, đó là ân nghĩa đều đủ cả. Nếu vẫn như trước không chừa, đó là gỗ nát không thể chạm được, còn dạy làm sao được, ngươi nên kính theo, trẫm không nói nữa.”

Bị giáng chức theo chiếu chỉ đã khiến Hoàng quý phi Võ Thị Duyên vô cùng đau khổ, buồn bã vì sự trách cứ quá nặng nề. Mãi cho đến một ngày vào năm Tự Đức thứ 36 (1883), Tự Đức đột ngột băng hà. Trước khi mất, có lẽ rằng ông cũng cảm thấy hối hận trước những việc mình đã làm đối với người phụ nữ hiền lương thục đức này nên đã để lại di chiếu tôn bà làm Hoàng thái hậu, để “trị việc trong nhà và dạy tự quân”. Người kế vị là Hoàng tử Nguyễn Phúc Ưng Chân, vị hoàng tử được bà dạy dỗ từ trước, tức Dục Đức.

Ngỡ rằng khổ tận cam lai, bà được đền bù xứng đáng với công lao khi trước thì vua Dục Đức mới nối ngôi được vài ngày đã bị các quyền thần phế truất rồi đày vào ngục lao. Mọi chuyện cũng vì đó mà bất thành. Mãi đến khi vua Hiệp Hoà nối ngôi mới có ý muốn thuận theo lời căn dặn tiên đế mà dự tấn phong cho bà.

Nhưng tình hình thế sự khi đó căng thẳng nên bà đã từ chối và cũng chỉ xin lấy một ân huệ cuối cùng là được lên Khiêm Cung (Khiêm Lăng) để thành tâm hương khói phụng thờ tiên đế. Bà chuyển đến sống tại Khiêm Cung cho đến ngày 27 tháng 4 năm Nhâm Dần (3/6/1902) thì tạ thế, thọ 75 tuổi.

Cuộc đời của Hoàng quý phi Võ Thị Duyên, dẫu cho sống trong cảnh chịu nhiều khổ đau nhưng vẫn luôn giữ cho mình một tấm chân tình son sắt, chung thủy với hoàng đế Tự Đức. Mặc dù bởi sự khinh suất vô ý nhất thời đã khiến bà bị giáng xuống Trung phi, nhưng bà đã vượt qua buồn đau, vẫn kiên định tâm trí mà giữ vẹn đạo với người chồng của mình. Tận cho đến lúc cuối đời bà vẫn luôn làm tốt vai trò của một người vợ, sống nơi lăng tẩm để thờ phụng tiên đế.

Có lẽ với thế nhân, Nguyễn Phúc Hồng Nhậm chồng bà là một người cao quý đứng trên vạn người, là người giỏi thơ văn thi xướng, cũng là người nhu nhược khi không tỏ thái độ quyết liệt với thực dân Pháp; còn riêng với bà, ông chỉ là một người biết giữ tròn đạo hiếu, là người biết yêu thương vợ và là người đàn ông cố gắng che giấu nỗi buồn không để ai biết mà thôi.

Chuyện Hậu Cung

5 ( 1 bình chọn )

Khám Phá Lịch Sử

https://khamphalichsu.com
Những quan điểm, góc nhìn về lịch sử qua các bài viết tìm hiểu, nghiên cứu, khám phá lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới, văn hóa Việt Nam, văn hóa thế giới

Bài viết mới

Xem thêm