Lịch sử Việt Nam

Nghi lễ sách lập hoàng hậu thời Lê Trung Hưng

Trong lịch sử Việt Nam chỉ có thời Lê Trung Hưng là có sách lập hoàng hậu. Mời các bạn cùng tìm hiểu qua bài viết sau đây.
06/03/2021 02h:02 632

Thời Tây Chu, hoàng hậu có nghĩa là quân chủ. Có chú giải: "Hoàng, đại dã, hậu; quân dã". Như vậy, hoàng hậu là đại quân.

Từ Tần trở về sau, hoàng hậu nghĩa là chính thê của hoàng đế.

Trong sử Việt, vua Đinh lập 5 hoàng hậu; không rõ ai là chính thê. Lý Thái Tổ lập 9 hoàng hậu, có một vị chính cung là Lập Giáo Hoàng Hậu Lê thị - thân mẫu Lý Thái Tông. Thời Lê Sơ lập 1 hoàng hậu, nhà Nguyễn có 2 hoàng hậu: tào khang của Gia Long và vợ đầu của Bảo Đại. Riêng Lê Trung Hưng, có vài hoàng hậu họ Trịnh và có nghi thức sách lập.

Theo Lễ Nghi Chí (Phan Huy Chú):

Trước một ngày, Tư Lễ Giám đặt ngự tọa của hoàng hậu ở điện Vạn Thọ (che màn); đặt kim sách phía đông sân rồng. Nghi vệ ty cầm hai chiếc tàn vàng ở hai bên án kim sách. Hai thự Đồng văn; Nhã nhạc đặt dàn nhạc lễ hai bên sân rồng (hướng tây). Bốn viên cử sách và một viên phủng sách đứng phía đông, một viên Nghi chế ty đứng bên phải, hai viên cáp môn đứng hai bên sân rồng và hai cáp môn đứng hai bên Đoan Môn.

Hồi trống đầu, các viên chấp sự đứng bên phải điện Vạn Thọ. Vua đội mũ Xung thiên, mặc hoàng bào, đai ngọc ngự ra điện, các viên chấp sự được triệu đến trước, làm lễ 5 lạy 3 vái rồi lui về chỗ.

Hồi chuông đầu, các quan văn võ tiến vào hai bên sân rồng. Vua ngự lên ngai. Cáp môn xướng: "Bài ban, ban tế" (bên ngoài cũng xướng như thế). Lại xướng: "Cúc cung, bái (5 lạy 3 vái, nhạc nổi), hưng, bình thân" (nhạc nghỉ). Lại xướng: "Cách quan phân ban thị lập". Bốn viên tự ban nhấc án kim sách đặt giữa đường ngự, xong đều lui ra (hai người bến trái, hai người bên phải).

Quan điển lễ xướng: "Truyền chế". Quan truyền chế quỳ giữa đường vua đi tâu: "Truyền chế" rồi phục xuống, vẫn quỳ. Quan tư lễ bưng tờ chế trao cho vị truyền chế, sau đó bưng bàn sách đặt lên án, lui ra đứng tựa về phía đông. Các viên thiên hộ, bách hộ mang tàn vàng che hai bên án.

Quan truyền chế lui ra, đứng tựa về phía đông. Hai viên dẫn tán dẫn quan phủng sách đến giữa ngự đạo. Quan truyền chế nói: "Hữu chế". Quan dẫn tán xướng: "Quỵ". Quan truyền chế đọc: "Nay sách phong cho chính cung chức... họ... làm hoàng hậu, sai các ngươi mang sách vàng đến làm lễ".

Đọc xong, quan truyền chế bưng tờ chế đến giữa đường ngự, quỳ xuống dâng lên. Quan tư lễ nhận lấy. Quan truyền chế lui ra đứng vào chỗ cũ. Dẫn tán xướng: "Phủ phục, hưng (5 lạy 3 vái), bình thân". Lại xướng: "Quỵ". Quan tư lễ đem sách vàng trao cho quan phủng sách nhận lấy, xong lui ra đứng về bên trái. Nghi chế ty đến giữa ngự đạo quỳ tâu: "Lễ tất".

Vua ngự về cung. Quan phủng sách bưng sách vàng vào bên trái điện Vạn Thọ, đặt ở án trước ngự tọa của hoàng hậu. Các quan chia ban đứng. Quan đặc sai tư lễ giám từ phía đông đứng trước án làm lễ. Quan điển lễ đứng bên đông xướng: "Cúc cung bái (4 lạy), hưng, bình thân". Lại xướng: "Quỵ".

Quan tuyên sách đứng bên phải án sách. Quan tư lễ đứng bên phải đưa bản sao kim sách trao cho quan tuyên sách. Quan tuyên sách đọc xong trao cho quan tư lễ bưng đặt lên án. Quan điển lễ xướng: "Phủ phục, cúc cung bái (4 lạy), hưng, bình thân, lễ tất" rồi lui ra đứng vào chỗ cũ.

Các quan chấp sự đứng vào ban. Quan tư lễ đem sách vào cung dâng lên hoàng hậu, hoàng hậu nâng bảo sách lên trán rồi giao cho cung nhân. Làm lễ tạ Thượng hoàng, Thái hậu và bệ hạ. Lễ tạ xong rồi, hoàng hậu ra ngự bảo tọa (trong màn). Quan tư lễ truyền cho cáp môn xướng: "Bài ban, ban tế". Các quan làm lễ 5 lạy 3 vái. Làm lễ xong, chia ban đứng Nghi chế tu đến giữa ngự đạo: "Tấu lễ tất".

Xem thêm: Quy chế triều phục bá quan thời Lê Trung Hưng 1725 - 1789

---------------------------

Nguồn: Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Phan Huy Chú, NXB GD, 2006.

Tổng hợp bởi: Gió Đông Lào

5 ( 1 bình chọn )

Khám Phá Lịch Sử

https://khamphalichsu.com
Những quan điểm, góc nhìn về lịch sử qua các bài viết tìm hiểu, nghiên cứu, khám phá lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới, văn hóa Việt Nam, văn hóa thế giới

Bài viết mới

Xem thêm