Nhân vật lịch sử

Vua Duy Tân và kỳ án bị tịch thu tài sản năm 1916

Vua Duy Tân cải trang làm người thường dân, cùng hai thị vệ là Tôn Thất Đề và Nguyễn Quang Siêu rời Hoàng cung, Trần Cao Vân và Thái Phiên đưa thuyền đến đón nhà vua tới làng Hà Trung, lên nhà một hội viên để chờ tiếng súng hiệu lệnh bắt đầu cuộc khởi nghĩa.
28/05/2021 03h:22 739
Vua Duy Tân và kỳ án bị tịch thu tài sản năm 1916
Vua Duy Tân và kỳ án bị tịch thu tài sản năm 1916

Vua Duy Tân (1900-1945) tên là Nguyễn Phúc Vĩnh San, khi lên ngôi có ngự danh là Nguyễn Phúc Hoảng, sinh ngày 9 tháng 7 năm Canh Tý (3/8/1900), là con trai thứ 5 của vua Thành Thái và Tài nhân Nguyễn Thị Định (sau khi vua Duy Tân lên ngôi, bà được tôn phong là Hoàng sinh mẫu).

(Ngày sinh ở trên của vua Duy Tân là theo Đại Nam Thực Lục - Chính biên Đệ lục kỷ Phụ biên và The Nguyen Phuoc Dynasty - GENEALOGY một số trang mạng ghi vua sinh ngày 26 tháng 8 năm Canh Tý (19/9/1900) chắc là không đúng)

Bạn đang xem: Vua Duy Tân và kỳ án bị tịch thu tài sản năm 1916

Vua Duy Tân
Vua Duy Tân. (Ảnh flickr)

Vì vua Thành Thái không hòa hợp với chính quyền bảo hộ, nên bị ép thoái vị vào ngày 20 tháng 7 năm Đinh Mùi (28/8/1907), đến ngày 28 (5/9/1907) thì Hoàng tử Vĩnh San được chọn nối ngôi với niên hiệu là Duy Tân.

Khi trưởng thành, vua Duy Tân cũng bất mãn với chính sách bảo hộ của Pháp, hai vị lãnh đạo Việt Nam Quang Phục hội là Trần Cao Vân và Thái Phiên tìm cách tiếp cận nhà vua, và vua Duy Tân đồng ý tham gia cuộc khởi nghĩa của hội, dự định sẽ tổ chức vào 1 giờ sáng ngày 3 tháng 4 năm Bính Thìn (4/5/1916).

Nhưng một hội viên ở Quảng Ngãi đã làm lộ tin, chiều ngày 2 tháng 4 (3/5/1916) công sứ Quảng Ngãi mật điện cho Khâm sứ Trung Kỳ biết. Nghe tin, khâm sứ Charles ra lệnh thu hết súng đạn ở các trại lính người Việt cất vào kho và cấm trại không cho một người lính Việt nào ra ngoài. Vào lúc 11 giờ đêm đó, vua Duy Tân cải trang làm người thường dân, cùng hai thị vệ là Tôn Thất Đề và Nguyễn Quang Siêu rời Hoàng cung, Trần Cao Vân và Thái Phiên đưa thuyền đến đón nhà vua tới làng Hà Trung, lên nhà một hội viên để chờ tiếng súng hiệu lệnh bắt đầu cuộc khởi nghĩa Duy Tân.

Nhưng chờ đến ba giờ sáng vẫn không nghe thấy gì, biết là đã thất bại; Trần Cao Vân và Thái Phiên định đưa vua Duy Tân tới vùng Quảng Nam, Quảng Ngãi; nhưng họ đã bị bắt ở gần một ngôi chùa bên núi Ngũ Phong vào sáng ngày 5 tháng 4 (6/5/1916).

Triều đình đổ hết mọi tội lỗi cho Trần Cao Vân, Thái Phiên, Tôn Thất Đề và Nguyễn Quang Siêu; ngày 16 tháng 4 (17/5/1916) cả bốn người đều bị xử chém tại pháp trường làng An Hòa.

Vì vua Duy Tân không chịu trở lại ngai vàng, nên bị giam lỏng ở Trấn Bình đài (Mang Cá) cho đến ngày 3 tháng 6 (2/7/1916) thì bị đưa tới Cap Saint-Jacques (Vũng Tàu) và vào ngày 8 tháng 10 (3/11/1916), gia đình hai vua Thành Thái và Duy Tân lên tàu Guadiana rời Cap Saint-Jacques để tới nơi lưu đày là đảo La Réunion. Tàu cập bến Pointe de Galets của đảo vào lúc 7 giờ rưỡi sáng ngày 25 tháng 10 (20/11/1916).

Lúc bị bắt vua Duy Tân có mang theo 16.931 đồng và hai tờ giấy gửi tiền ngân hàng (một tờ số 642.019 và một tờ số 682.824), đó là gia sản mà nhà vua có được nhờ vào việc tiết kiệm chi tiêu lương bổng của mình trong khoảng gần chín năm làm vua. Khâm sứ Trung Kỳ và Cơ Mật viện bàn định việc xử lý số tiền này.

Trong kỳ Hội thương ngày 25 tháng 4 (26/5/1916) Quyền khâm sứ Le Marchant de Trigon đã ủy nhiệm cho Hội lý Orband nghĩ định xử trí tiền chi dụng còn thừa của cựu hoàng Duy Tân, Orband và Cơ Mật viện thống nhất cho cựu hoàng vẫn được sở hữu số tài sản đó nhưng do Nam triều giữ, mỗi năm trả lãi 7.500 quan Pháp đồng thời trợ cấp thêm 7.500 quan nữa, tổng cổng là 15.000 quan.

Nhưng đến kỳ hội thương ngày 8 tháng 8 (5/9/1916) Marchant muốn cựu hoàng phải bị tịch thu tài sản, ông ta cho rằng: “là của riêng thì lúc nào Phế đế cũng có thể hỏi, hoặc nếu chết đi thì vợ con của Phế đế cũng có quyền hỏi tới, hơn nữa những người chống đối chính quyền bảo hộ đều bị tịch thu tài sản, thì Phế đế cũng phải bị như vậy, Nam triều không được khoan dung cho Phế đế”.

Các quan Cơ Mật viện không muốn xử tệ với cựu hoàng, Thượng thư bộ Lại Trương Như Cương nói: “nếu tịch thu thì gia đình Phế đế lấy gì sinh sống”, còn Thượng thư bộ Công kiêm bộ Binh Nguyễn Hữu Bài thì nói: "Phế đế không có bản án kết tội thì không được tịch thu tài sản".

Tuy nhiên, cuối cùng cũng phải theo ý của Marchant, quyết định như sau:

- Phế đế Duy Tân tự ý rời bỏ ngôi báu thì tài sản (16.931 đồng) cùng hai tờ giấy gửi tiền ngân hàng (một tờ số 642.019 và một tờ số 682.824) là sở hữu của Nam triều.

- Nam triều trợ cấp cho Phế đế ấy tiền đồng niên 15.000 quan.

Xem thêm: Đảo Réunion, dấu chân lưu đầy của vua Thành Thái và vua Duy Tân

-------------------------

Nguồn tham khảo chính:

  1. Đại Nam Thực Lục - Chính biên Đệ lục kỷ Phụ biên, Quốc Sử Quán Triều Nguyễn.
  2. Đại Nam Thực Lục - Chính biên Đệ thất kỷ, Quốc Sử Quán Triều Nguyễn.
  3. Bulletin des Amis du Vieux Hué Oct.-Déc. 1916 - Tập san Những người bạn cố đô Huế số 4/1916.
  4. The Nguyen Phuoc Dynasty - Genealogy
  5. Dấu tích địa điểm vua Duy Tân bị Pháp bắt từ góc nhìn của người nghiên cứu điền dã - Trần Văn Dũng

manhhai

5 ( 1 bình chọn )

Khám Phá Lịch Sử

https://khamphalichsu.com
Những quan điểm, góc nhìn về lịch sử qua các bài viết tìm hiểu, nghiên cứu, khám phá lịch sử Việt Nam, lịch sử thế giới, văn hóa Việt Nam, văn hóa thế giới

Bài viết mới

Xem thêm